بپردازيم ، در كتابى كه آن را « الديانة و الامانة » ناميده‌ايم ، تا سپاسى باشد در برابر آن كه بر ما نعمت توحيد را ارزانى داشته است . » [ 1 ] 4 ) كتاب المعدّله گويا اين كتاب را به هنگام تأليف البدء و التاريخ تأليف نكرده بوده است ، زيرا در دنبالهء نقد آراى ثنويه مىگويد : « و به همين اندازه كه تناقضهاى ايشان را روشن كند ، در اينجا بسنده مىكنيم ، چندان كه در تناسب اين كتاب ما باشد ، پس از آنكه آن را در كتاب المعدله استقصا خواهيم كرد و به مشيت خداوندى ، سخن را در آن به اشباع خواهيم آورد . » [ 2 ] 5 ) كتاب النفس و الروح اين كتاب كه موضوع آن مباحث پيرامون ماهيت روح و روابط جسم و روح و مسئلهء فنا و بقاى ارواح بوده است گويا تأليف نشده يا تأليف آن به كمال نرسيده بوده است ، زيرا در دنبالهء بحث از ماهيّت روح مىگويد : « هر چه مىنگرم چاره‌اى نمىبينم مگر آنكه كتابى مفرد در اين باره بپردازم و نام آن را كتاب النفس و الروح نهم ، زيرا اگر در اينجا به درازى سخن گويم ، با آنچه در آغاز شرط كرده‌ام سازگار نيست . » [ 3 ] 6 ) كتابى در نجوم در بحثى كه پيرامون ستارگان و احكام و منسوبات آنها دارد و از كمال اطلاع مؤلف در اين باره خبر مىدهد ، مىگويد : « و سنفرد بمشيّة الله و عونه كتابا لطيفا فى ذكر النجوم و ما يصحّ فيها و يوافق قول الحقّ . » يعنى « به زودى ، به يارى و خواست ايزد تعالى ، كتابى لطيف در ياد كرد نجوم و آنچه در آن باب درست است و با سخن اهل حق هماهنگ ، خواهيم پرداخت . » [ 4 ] متأسفانه از مجموعهء اين آثار ، هيچ گونه نشانى امروز باقى نيست و در تأليفات قدما نيز اشارتى بدانها ديده نمىشود .

--> [ 1 ] همان جا ، ج 1 ، ص 71 . [ 2 ] همان جا ، ج 1 ، ص 91 . [ 3 ] همان جا ، ج 2 ، ص 115 - 116 . [ 4 ] همان جا ، ج 2 ، ص 14 .